Bill Gates và cơn địa chấn từ Washington: Khi quỹ từ thiện lớn nhất thế giới đứng trước thử thách sinh tồn

Từ đối thoại thiện chí với Trump đến loạt đòn tấn công chính sách, Quỹ Bill & Melinda Gates (Quỹ Gates) đang chật vật xoay xở giữa cắt giảm viện trợ, áp lực pháp lý và cáo buộc đạo đức giả.

Ngày 27/12, tỷ phú Bill Gates đã có buổi ăn tối kéo dài ba tiếng tại Mar-a-Lago cùng Tổng thống Donald Trump. 

Dù gây bất ngờ cho nhiều người thân cận, Gates vẫn chọn gặp gỡ vì ông muốn đối thoại với bất kỳ ai sẵn lòng lắng nghe.

Cả hai trao đổi về bệnh bại liệt – mối quan tâm chung – và theo lời kể của Gates, ông rời cuộc gặp với ấn tượng tích cực về sự quan tâm của ông Trump đến y tế toàn cầu.

Tuy nhiên, thiện chí đó nhanh chóng bị dập tắt. Chỉ vài tuần sau khi nhậm chức, chính quyền Trump bắt đầu tháo dỡ hàng loạt cấu trúc y tế toàn cầu, bao gồm nhiều chương trình do Quỹ Gates tài trợ.

Với ngân sách từ thiện lên tới 9 tỷ USD mỗi năm và di sản 25 năm cống hiến, Quỹ Gates đang đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất trong lịch sử hoạt động.

“Tảng băng chìm” mang tên Trump

Ngay sau khi cựu Tổng thống Donald Trump ra lệnh ngừng toàn bộ viện trợ nước ngoài của Mỹ, tỷ phú Elon Musk lại khiến dư luận chú ý khi nỗ lực làm suy yếu hoặc tái cấu trúc Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), tổ chức đóng vai trò then chốt trong việc phổ biến các công nghệ và sáng kiến y tế được Quỹ Gates tài trợ.

Bên cạnh đó, chính quyền mới còn phát động chiến dịch nhằm vào các tổ chức bị cho là “thiên tả”, từ các đại học đến hãng luật, khiến giới làm từ thiện lo sợ họ sẽ là mục tiêu kế tiếp.

Các tổ chức như Quỹ Gates bắt đầu siết chặt hoạt động truyền thông, hạn chế sử dụng email công vụ và chuyển sang các nền tảng mã hóa như Signal và Telegram để tránh bị giám sát hoặc cắt nghĩa sai lệch.

Gavi và cú đòn chí mạng

Một trong những cú đánh nặng nề nhất là việc Mỹ tuyên bố rút khỏi Gavi – liên minh vắc xin do chính Bill Gates đồng sáng lập.

Đây là một tổ chức đóng vai trò sống còn trong việc cung cấp vắc xin cho các quốc gia nghèo. Trên mạng xã hội X, CEO Mark Suzman hiếm hoi bày tỏ “lo ngại sâu sắc” trong một phát ngôn được cân nhắc kỹ lưỡng.

Tuy nhiên, sự im lặng tương đối của Quỹ trước hàng loạt đòn tấn công từ chính quyền Trump khiến nhiều nhân viên và đối tác bức xúc.

Theo họ, đây không chỉ là cuộc khủng hoảng ngân sách, mà là sự phá hủy có hệ thống toàn bộ nền tảng y tế toàn cầu mà quỹ đã mất hàng thập kỷ để xây dựng.

Từ đối thoại đến dè chừng

Dù từng nỗ lực duy trì quan hệ với Nhà Trắng – bao gồm các cuộc gặp với chánh văn phòng, các bộ trưởng và nghị sĩ – Gates không đạt được nhiều kết quả.

Ngoại trưởng Marco Rubio, người từng ủng hộ các chiến dịch phòng chống sốt rét và nghèo đói, từ chối gặp ông kể từ sau cuộc bầu cử.

Thậm chí, một số thành viên trong nội các mới còn chỉ trích Quỹ Gates là "ung nhọt xã hội".

Phó Tổng thống JD Vance từng tuyên bố Quỹ Gates, cùng với Harvard và Ford Foundation, là những "khối u cần cắt bỏ" vì tài trợ cho các chương trình "thiên tả". Elon Musk – từng ký cam kết Giving Pledge cùng Gates – nay công khai chế giễu và gọi quỹ của ông là đạo đức giả.

Nguy cơ bị tước quyền miễn thuế

Nỗi lo lớn hơn là chính quyền Trump có thể dùng pháp lý để tước tư cách miễn thuế của Quỹ Gates.

Các nhóm bảo thủ đang thử phản ứng của cơ quan thuế bằng những khiếu nại nhắm vào các chương trình học bổng dành cho người da màu.

Dù quỹ đã âm thầm sửa đổi chính sách từ trước, việc công khai thông tin chỉ diễn ra sau khi bị chất vấn bởi báo chí, khiến họ bị cáo buộc là “nhượng bộ áp lực”.

Thêm vào đó, một sắc lệnh hành pháp đầu năm nay yêu cầu Bộ Tư pháp rà soát các quỹ lớn, trong đó có tiêu chí nhắm vào các chương trình đa dạng và công bằng – mảng mà Quỹ Gates đang âm thầm thu hẹp.

Họ đã cắt giảm nhân sự phụ trách DEI và loại bỏ chức danh Giám đốc Đa dạng và Hòa nhập khỏi cơ cấu tổ chức.

Với việc Mỹ rút khỏi WHO, Quỹ Gates đã trở thành nhà tài trợ lớn nhất của tổ chức này. Hàng trăm nhà nghiên cứu và tổ chức phi chính phủ đang phải quay sang cầu cứu quỹ nhằm duy trì các chương trình y tế.

Trong bối cảnh các quốc gia giàu có khác cũng đang thu hẹp viện trợ, Quỹ Gates được xem như “cứu cánh cuối cùng”.

Suzman cho biết ưu tiên hiện nay là duy trì tài trợ cho Gavi và Quỹ Toàn cầu phòng chống AIDS, Lao và Sốt rét.

Họ đã cam kết khoản ban đầu 30 triệu USD để hỗ trợ các nước châu Phi và châu Á khắc phục hệ lụy từ việc cắt giảm của USAID.

Tuy nhiên, ông thừa nhận rằng tổ chức sẽ phải xem cách thức vận hành khi không còn sự hậu thuẫn

Bill Gates, người luôn tin tưởng vào dữ liệu và logic, đang phải đối mặt với một thực tại đầy biến động.

“Ông ấy luôn tối ưu để cứu sống nhiều người nhất,” Orin Levine, cựu giám đốc vắc xin của Quỹ nói. “Nhưng giờ, thế giới bị dẫn dắt bởi thù địch và trả đũa, khiến mọi tính toán của ông trở nên vô nghĩa.”

Theo New York Times