Chủ hộ từng bị thu sai BHXH được công nhận thời gian tham gia

Nghị quyết 78/2025 vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thông qua, cho phép công nhận thời gian đóng BHXH bắt buộc đối với các chủ hộ kinh doanh từng bị thu sai, nhằm tháo gỡ các vướng mắc tồn tại trong việc thực thi chính sách an sinh xã hội.

Theo đó, những người đã đóng BHXH bắt buộc trước ngày 1/7/2025 sẽ được công nhận thời gian tham gia để làm cơ sở giải quyết chế độ.

Nghị quyết vừa được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ký ban hành chính thức ghi nhận quyền lợi bảo hiểm xã hội của một nhóm đối tượng đặc thù: các chủ hộ kinh doanh từng bị thu BHXH trái luật trong nhiều năm qua.

Đây là nhóm không thuộc diện bắt buộc theo Luật BHXH hiện hành, tuy nhiên lại bị cơ quan bảo hiểm thu sai từ hàng chục năm trước.

Trước khi Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi năm 2024 có hiệu lực vào ngày 1/7/2025, chủ hộ kinh doanh cá thể không thuộc diện bắt buộc tham gia BHXH, quy định này chỉ áp dụng với người lao động có hợp đồng.

Tuy nhiên, Ban Dân nguyện từng phản ánh rằng suốt nhiều năm qua, nhiều chủ hộ vẫn bị thu BHXH bắt buộc sai quy định, ảnh hưởng đến quyền lợi an sinh sau này.

Theo BHXH Việt Nam, từ năm 2003 đến hết tháng 5/2023, có 3.567 chủ hộ đã đóng tổng cộng 113 tỷ đồng vào Quỹ BHXH bắt buộc.

Trong số này, trên 9.600 lượt người đã được chi trả các chế độ như ốm đau, thai sản với tổng chi gần 13,3 tỷ đồng; 275 trường hợp được nhận lương hưu và trợ cấp tử tuất lên tới hơn 32,8 tỷ đồng; cùng với 397 người nhận BHXH một lần, tổng giá trị gần 9,4 tỷ đồng.

Trước thực trạng đó, Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (trước khi sáp nhập) từng khẳng định việc thu BHXH bắt buộc từ chủ hộ kinh doanh là không đúng quy định pháp luật. Nguyên tắc đặt ra là phải hoàn trả lại khoản tiền đã thu sai.

Tuy nhiên, nếu thực hiện hoàn trả, sẽ phát sinh hàng loạt hệ lụy khó xử, bởi nhiều người trong số đó đã và đang hưởng chế độ bảo hiểm; một số khác đã đến tuổi nghỉ hưu và đang chờ được giải quyết quyền lợi.

Việc hoàn trả không chỉ làm xáo trộn hệ thống mà còn tác động tiêu cực đến chính sách an sinh của hàng nghìn người đã và đang thụ hưởng. Sau quá trình trao đổi, tham vấn giữa các cơ quan liên quan, phương án khả thi nhất được thống nhất là ghi nhận thời gian đã đóng BHXH bắt buộc để đảm bảo quyền lợi cho các chủ hộ kinh doanh.

Theo Nghị quyết số 78, thời gian mà chủ hộ kinh doanh đã tham gia BHXH bắt buộc trước ngày 1/7/2025 sẽ được ghi nhận hợp lệ.

Nghĩa là, nếu chủ hộ đáp ứng đủ điều kiện hưởng BHXH, quyền lợi sẽ được giải quyết từ thời điểm đủ điều kiện, bất kể trước đó việc thu BHXH đúng hay sai.

Chính phủ được giao nhiệm vụ hướng dẫn thực thi Nghị quyết này, đồng thời có trách nhiệm xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai, nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp cho các chủ hộ kinh doanh.

Việc này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, nhất là trong khâu rà soát, xác minh dữ liệu người đóng và tính toán chế độ để đảm bảo công bằng, minh bạch.

Với quyết định nói trên, Nhà nước đã có một bước điều chỉnh kịp thời và nhân văn trong quá trình hoàn thiện chính sách an sinh.

Không chỉ bảo vệ quyền lợi chính đáng cho các chủ hộ kinh doanh, Nghị quyết 78/2025 còn thể hiện nguyên tắc nhất quán: dù thu sai, nhưng quyền lợi an sinh đã hình thành thì cần được bảo vệ, thay vì xóa bỏ.

Đây được coi là giải pháp trung dung giữa hai luồng quan điểm: hoàn trả tiền nhưng gây hỗn loạn hệ thống, hay giữ nguyên nhưng không có cơ sở pháp lý rõ ràng. Ghi nhận thời gian đã đóng BHXH là giải pháp hợp tình hợp lý, đảm bảo quyền lợi cho người dân mà vẫn giữ ổn định hệ thống trong dài hạn.

Khi Luật BHXH 2024 chuẩn bị có hiệu lực, việc xử lý dứt điểm các tồn đọng này cũng góp phần tăng cường niềm tin vào chính sách và cơ quan thực thi. Đây cũng là tiền đề để công tác triển khai BHXH trong giai đoạn mới được thuận lợi, minh bạch và bền vững hơn.