Quy định mới về đặt tên hộ kinh doanh, bạn đã biết?

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị định về đăng ký doanh nghiệp, trong đó đáng chú ý là đề xuất quy định cách đặt tên hộ kinh doanh và các trường hợp được miễn đăng ký.

Theo nội dung dự thảo, tên gọi của hộ kinh doanh bắt buộc phải bao gồm cụm từ “Hộ kinh doanh” kèm theo một tên riêng cụ thể, đồng thời nghiêm cấm việc sử dụng những từ ngữ có thể gây nhầm lẫn về loại hình doanh nghiệp như “công ty”, “doanh nghiệp” hay “tập đoàn”. 

Ngoài ra, tên hộ kinh doanh sẽ bị từ chối nếu vi phạm thuần phong mỹ tục, trái đạo đức xã hội hoặc trùng với tên đã đăng ký trong cùng xã, phường.

Song song với quy định về tên gọi, dự thảo cũng đề cập đến việc miễn đăng ký kinh doanh đối với một số nhóm hoạt động có quy mô nhỏ và mang tính chất đặc thù.

Cụ thể, các hộ gia đình tham gia vào hoạt động sản xuất trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản hoặc làm muối sẽ được miễn đăng ký hộ kinh doanh.

Tương tự, những cá nhân buôn bán nhỏ lẻ như bán hàng rong, bán quà vặt, kinh doanh theo mùa vụ, kinh doanh lưu động hay buôn chuyến, nếu có thu nhập ở mức thấp, cũng thuộc diện không bắt buộc đăng ký. Tuy nhiên, ngoại lệ vẫn áp dụng với các ngành nghề kinh doanh có điều kiện nhằm đảm bảo quản lý chặt chẽ.

Để phù hợp với thực tế tại từng địa phương, dự thảo lần này cho phép Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương được quyền tự xác định mức thu nhập được xem là “thấp”.

Cách làm này được đánh giá giúp chính quyền điều hành linh hoạt hơn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho cá nhân kinh doanh siêu nhỏ tuân thủ pháp luật mà không phải gánh quá nhiều thủ tục.

Theo thống kê của Cục Thống kê thuộc Bộ Tài chính, đến cuối năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ kinh doanh đang thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trong đó, gần 2 triệu hộ kinh doanh hiện nộp thuế theo phương pháp khoán, trung bình khoảng 700.000 đồng mỗi tháng. Tổng số thu ngân sách từ khối hộ kinh doanh ước đạt gần 26.000 tỷ đồng.

Mặc dù đây là lực lượng đóng góp đáng kể cho nền kinh tế, nhưng thực tế cho thấy họ vẫn đang gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận chính sách và khung pháp lý đầy đủ.

Dự kiến từ ngày 1/6, khoảng 37.000 hộ và cá nhân kinh doanh đang nộp thuế theo hình thức khoán sẽ phải chuyển sang hình thức kê khai thuế và sử dụng hóa đơn điện tử được khởi tạo từ máy tính tiền.

Biện pháp này nhằm tăng cường tính minh bạch, hiện đại hóa công tác quản lý thuế và hạn chế tình trạng gian lận doanh thu.

Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Nghị định số 70 ban hành năm 2025, một số hiện tượng tiêu cực đã xuất hiện trên thực tế.

Nhiều hộ kinh doanh bắt đầu từ chối nhận thanh toán qua chuyển khoản, chỉ chấp nhận thanh toán bằng tiền mặt hoặc thu thêm 1,5% với lý do “nộp thuế thay”, nhằm che giấu doanh thu thực tế. 

Trước tình trạng này, ngày 4/6, Chi cục Thuế Khu vực I đã phát hành thư ngỏ gửi đến các hộ và cá nhân kinh doanh, khẳng định rằng nghĩa vụ nộp thuế phát sinh không phụ thuộc vào hình thức thanh toán.

Việc thông báo thu thêm để “đóng thuế thay” không những không đúng quy định mà còn vi phạm pháp luật hiện hành.

Cơ quan thuế đồng thời kêu gọi các hộ kinh doanh tuân thủ nghiêm túc quy định pháp luật, minh bạch trong việc kê khai doanh thu từ bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ.

Ngoài ra, để mở rộng cơ hội tiếp cận các chính sách ưu đãi, cơ quan chức năng khuyến khích các hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.

Điều này không chỉ giúp họ được hưởng các ưu đãi đầu tư và thuế theo Nghị quyết 198 năm 2025, mà còn góp phần thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững, trở thành một động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế quốc gia.

Việc xây dựng và hoàn thiện hành lang pháp lý cho hộ kinh doanh không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo điều kiện để nhóm kinh tế này phát triển minh bạch, ổn định trong dài hạn.

Dự kiến, Nghị định mới sẽ có hiệu lực cùng thời điểm với Luật Doanh nghiệp sửa đổi vào ngày 1/7 tới, đánh dấu bước tiến quan trọng trong cải cách thể chế và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh ở cấp cơ sở.