Sầu riêng Việt bị cảnh báo: Lỗi từ đâu?

Trước việc nhiều sầu riêng bị cảnh báo vì dư lượng hóa chất vượt mức cho phép, Hiệp hội Sầu riêng Đăk Lăk đã đề xuất giải pháp nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng tại các vùng trồng.

Cụ thể, Hiệp hội Sầu riêng Đăk Lăk đã đề xuất các giải pháp nhằm kiểm soát chặt chẽ chất lượng tại các vùng trồng, trong đó có việc áp dụng cơ chế "báo động đỏ" đối với những khu vực vi phạm tiêu chuẩn an toàn. 

Hiệp hội này vừa gửi kiến nghị lên Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường, yêu cầu rà soát kỹ lưỡng toàn bộ quy trình cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu.

Theo đó, đối với những địa bàn có dấu hiệu sử dụng hóa chất sai quy định, đặc biệt là những nơi từng bị đối tác nước ngoài cảnh báo, cần sớm áp dụng biện pháp giám sát đặc biệt.

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh từ cuối năm 2024 đến nay, phía Trung Quốc, một thị trường xuất khẩu chủ lực của sầu riêng Việt Nam, liên tục phát hiện các lô hàng không đạt chuẩn an toàn thực phẩm. 

Các lô bị từ chối thường chứa cadimi - một kim loại nặng có khả năng gây hại nghiêm trọng đến sức khỏe  và thậm chí cả chất vàng O, một phụ gia bị cấm do nguy cơ ung thư.

Trước tình hình này, cơ quan chức năng Trung Quốc đã siết chặt kiểm tra, yêu cầu mọi lô sầu riêng nhập khẩu phải có kết quả kiểm nghiệm rõ ràng với cả hai chất trên, nếu không sẽ bị đình chỉ cấp mã vùng và mã đóng gói.

Đáp lại, Hiệp hội Sầu riêng Đăk Lăk đã phối hợp với Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên lấy mẫu diện rộng, nhằm đánh giá tồn dư hóa chất và truy nguồn gốc vi phạm.

Đây là bước then chốt để siết chặt chất lượng từ đầu vào, hạn chế nguy cơ mất thị trường.

Hiệp hội cũng kêu gọi Bộ sớm xây dựng hành lang pháp lý minh bạch, nhất quán trong việc cấp mã vùng trồng và mã cơ sở đóng gói. Chuẩn hóa quy trình mở đường cho doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn tham gia xuất khẩu.

Đáng chú ý, với các vùng trồng từng vi phạm, Hiệp hội đề nghị thiết lập cơ chế "cảnh báo đỏ",  tức là áp dụng giám sát đặc biệt và chỉ cho phép tái xuất khẩu sau khi đã phục hồi đủ tiêu chuẩn kỹ thuật.

Quá trình phục hồi này cần đặt trọng tâm vào phương pháp canh tác an toàn, loại bỏ hoàn toàn các yếu tố hóa học không được phép sử dụng, hướng tới một nền nông nghiệp bền vững.

Trong tầm nhìn dài hạn, tỉnh Đăk Lăk sẽ xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng riêng, áp dụng cho toàn bộ chuỗi sản xuất sầu riêng tại địa phương.

Bộ tiêu chuẩn này không chỉ làm cơ sở kiểm soát nội bộ mà còn hướng tới việc tạo dấu ấn đặc trưng cho sầu riêng Đăk Lăk trên thị trường quốc tế.

Bên cạnh đó, Hiệp hội cũng nhấn mạnh nhu cầu áp dụng các công nghệ kiểm nghiệm nhanh ngay tại vườn.

Việc đánh giá mức độ an toàn thực phẩm trước khi đưa sản phẩm ra thị trường sẽ giúp ngành hàng giảm đáng kể rủi ro về sau.

Đặc biệt, với những lô sầu riêng bị phát hiện tồn dư chất cấm vượt mức cho phép, Hiệp hội kiến nghị nên tiêu hủy thay vì để quay đầu tiêu thụ nội địa, nhằm bảo vệ sức khỏe người dân và giữ gìn hình ảnh ngành hàng xuất khẩu.

Theo thống kê, diện tích trồng sầu riêng trên cả nước hiện đã vượt 150.000 ha, tuy nhiên chỉ khoảng 20% trong số đó được cấp mã vùng đạt chuẩn xuất khẩu.

Tại Đăk Lăk, vùng trồng chủ lực với sản lượng dự kiến 500.000 tấn, nhiều khu vực vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, nhất là trong việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng mà còn làm suy giảm sức cạnh tranh của sầu riêng Việt trên thị trường quốc tế.

Trong khi đó, thị trường Trung Quốc ngày càng khắt khe, sẵn sàng loại bỏ hàng hóa không đạt chuẩn, nên bất kỳ lơ là nào trong sản xuất cũng có thể gây hậu quả nặng nề.

Từ năm 2022 – thời điểm hai nước ký Nghị định thư về kiểm dịch thực vật – đến năm 2024, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam sang Trung Quốc đã đạt con số kỷ lục 3,2 tỷ USD.

Đây được xem là một trong những mặt hàng nông sản có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong nhóm hàng xuất khẩu chủ lực.

Tuy nhiên, để giữ vững vị thế này, ngành sầu riêng buộc phải nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng, từ vùng trồng đến khâu đóng gói và xuất khẩu.

Đề xuất của Hiệp hội Sầu riêng Đăk Lăk không chỉ là lời cảnh tỉnh cho những vùng trồng còn lơi lỏng trong khâu kỹ thuật mà còn là bước đi chủ động để bảo vệ lợi ích chung của ngành hàng.

Bài toán chất lượng đang trở thành rào cản lớn nhất trên con đường đưa sầu riêng Việt Nam vươn xa và giải quyết bài toán đó, chính là cơ hội để ngành nông sản này phát triển bền vững hơn trong tương lai.