Tìm hướng đi mới cho xuất khẩu Việt Nam trong bối cảnh biến động toàn cầu

Trong năm 2024 và đầu năm 2025, kinh tế toàn cầu tiếp tục trải qua nhiều biến động phức tạp. Sự chậm lại trong tăng trưởng kinh tế tại các thị trường lớn như Mỹ, EU, Trung Quốc cùng với xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng đã và đang tạo ra những rào cản mới cho hoạt động xuất khẩu của Việt Nam.

Bối cảnh toàn cầu ảnh hưởng đến xuất khẩu Việt Nam

Mỹ - một trong những thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam - đã tăng cường áp dụng các rào cản kỹ thuật và biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa nhập khẩu, gây sức ép không nhỏ đến nhiều ngành hàng trọng điểm như dệt may, gỗ, thủy sản.

Tình trạng đứt gãy chuỗi cung ứng, chi phí logistics gia tăng và biến động tỷ giá cũng làm gia tăng chi phí và giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, nhu cầu tiêu dùng toàn cầu suy giảm khiến doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt với áp lực kép: vừa khó bán hàng, vừa phải cạnh tranh khốc liệt về giá.

Thách thức đặt ra cho doanh nghiệp xuất khẩu

Trước bối cảnh trên, các doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước một loạt thách thức lớn:

• Thu hẹp thị trường truyền thống: Các thị trường xuất khẩu lớn đang có dấu hiệu bảo hộ và giảm nhập khẩu, trong đó Mỹ và EU tăng cường điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp.

• Chi phí gia tăng: Giá nguyên vật liệu đầu vào tăng, chi phí vận tải quốc tế chưa hạ nhiệt khiến giá thành sản phẩm cao hơn, làm giảm lợi thế cạnh tranh.

• Thiếu đa dạng hóa thị trường: Phụ thuộc vào một số thị trường lớn khiến doanh nghiệp dễ tổn thương khi xảy ra biến động tại các thị trường đó.

• Yêu cầu cao hơn về chất lượng và tiêu chuẩn: Thị trường toàn cầu ngày càng đòi hỏi các sản phẩm không chỉ đáp ứng chất lượng mà còn phải có truy xuất nguồn gốc, tuân thủ quy định môi trường và lao động.

Hướng đi mới cho xuất khẩu Việt Nam

Để thích ứng và vươn lên trong bối cảnh mới, doanh nghiệp và Nhà nước cần chủ động thay đổi chiến lược:

• Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu: Việt Nam cần tập trung mở rộng xuất khẩu sang các thị trường tiềm năng như Trung Đông, châu Phi, Nam Á, và Đông Âu – những khu vực đang tăng trưởng nhanh và ít bị ảnh hưởng bởi chính sách bảo hộ từ Mỹ và EU. Các Hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng là cơ hội lớn để thâm nhập sâu hơn vào các thị trường mới.

• Tái cấu trúc chuỗi cung ứng: Doanh nghiệp cần tăng cường liên kết vùng, tìm kiếm nguồn nguyên liệu đầu vào trong nước hoặc từ các nước ASEAN để giảm phụ thuộc vào nguồn cung truyền thống. Đồng thời, áp dụng công nghệ để quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả hơn.

• Đầu tư vào giá trị gia tăng và đổi mới công nghệ: Chuyển từ xuất khẩu thô sang sản phẩm chế biến sâu, nâng cao hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng trong sản phẩm. Ví dụ, thay vì xuất khẩu gỗ xẻ, doanh nghiệp có thể đầu tư vào sản xuất nội thất hoàn chỉnh hoặc các sản phẩm trang trí.

• Xây dựng thương hiệu quốc gia và thương hiệu sản phẩm: Tăng cường quảng bá thương hiệu sản phẩm Việt trên thị trường quốc tế, nâng cao nhận diện và uy tín của hàng hóa "Made in Vietnam".

Vai trò của Chính phủ và các hiệp hội ngành hàng

Để hỗ trợ doanh nghiệp, vai trò định hướng và hỗ trợ từ phía Chính phủ và các tổ chức liên quan là vô cùng quan trọng:

• Cung cấp thông tin thị trường và cảnh báo sớm: Xây dựng hệ thống thông tin thị trường mạnh, cập nhật và cảnh báo sớm về các rào cản thương mại, thay đổi chính sách tại các thị trường xuất khẩu.

• Hỗ trợ tham gia hội chợ, xúc tiến thương mại: Tăng cường tổ chức các đoàn xúc tiến thương mại, hội chợ quốc tế nhằm giúp doanh nghiệp tìm kiếm đối tác, mở rộng thị trường.

• Phát triển logistics và hạ tầng: Đầu tư vào cảng biển, kho bãi, hệ thống vận tải nhằm giảm chi phí và thời gian vận chuyển, giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

• Đào tạo nguồn nhân lực: Cung cấp các chương trình đào tạo về thương mại quốc tế, kỹ năng đàm phán, tiếp cận thị trường mới, cũng như các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, xuất khẩu Việt Nam cần nhanh chóng tái cấu trúc, đổi mới và mở rộng hướng đi. Việc chỉ dựa vào thị trường truyền thống và mô hình xuất khẩu cũ không còn phù hợp. Để duy trì đà tăng trưởng và giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế, cần sự chủ động từ doanh nghiệp và sự đồng hành chiến lược từ Chính phủ trong việc mở rộng thị trường, nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu xuất khẩu.