Kinh tế Nga bất ngờ chững lại sau 3 năm tăng trưởng mạnh

Từ Kaliningrad đến Vladivostok, những tín hiệu giảm tốc của nền kinh tế Nga đang trở nên ngày càng rõ ràng.

Theo chỉ số theo dõi tần suất cao do Goldman Sachs xây dựng, tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm của Nga đã giảm mạnh, từ mức khoảng 5% vào cuối năm ngoái xuống gần bằng 0% ở thời điểm hiện tại.

Chính phủ Nga, dù thận trọng, cũng đã bắt đầu thừa nhận những dấu hiệu bất ổn. Đầu tháng 4, Ngân hàng Trung ương Nga cho biết một số ngành sản xuất đã ghi nhận sự sụt giảm sản lượng do nhu cầu tiêu dùng lao dốc.

Điều này đánh dấu bước ngoặt lớn sau 3 năm kinh tế Nga vượt kỳ vọng. Nhờ chi tiêu công quy mô lớn, giá hàng hóa cao và việc nền kinh tế chuyển hướng phục vụ chiến tranh, GDP Nga chỉ giảm 1,4% vào năm 2022 – thấp hơn nhiều so với mức dự báo suy giảm 15%.

Năm 2023 và 2024, tăng trưởng GDP lần lượt đạt 4,1% và 4,3%, trong bối cảnh niềm tin tiêu dùng đạt gần mức kỷ lục.

Tuy nhiên, khi kỳ vọng vào việc Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể giúp Nga đạt được mục tiêu tại Ukraine trong năm 2025 gia tăng, nền kinh tế Nga lại bất ngờ chững lại.

Nguyên nhân của sự giảm tốc này được cho là đến từ ba yếu tố chính.

Chi tiêu quân sự và tái cấu trúc nền kinh tế chững lại

Yếu tố đầu tiên là sự kết thúc của quá trình "chuyển đổi cấu trúc" kinh tế, như cách nói của Ngân hàng Trung ương Nga.

Từ nền kinh tế hướng Tây, Nga đã tái định hướng sang phương Đông, đồng thời đẩy mạnh sản xuất quốc phòng và thiết lập các chuỗi cung ứng mới với Trung Quốc và Ấn Độ. 

Đến giữa năm 2024, đầu tư cố định thực tế đã tăng 23% so với cuối năm 2021. Tuy nhiên, quá trình này nay đã gần hoàn tất.

Chi tiêu quân sự cũng chậm lại đáng kể. Dữ liệu từ Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) cho thấy, trong năm nay, chi tiêu quốc phòng của Nga chỉ ghi nhận mức tăng thực tế 3,4%, giảm mạnh so với mức bùng nổ 53% của năm trước đó.

Dù sự giảm tốc này có thể giúp Nga phân bổ thêm nguồn lực cho các lĩnh vực sản xuất mang lại giá trị kinh tế cao hơn, song điều này cũng kéo theo hệ quả là đà tăng trưởng chung của nền kinh tế có nguy cơ chững lại.

Chính sách tiền tệ thắt chặt

Nguyên nhân thứ hai đến từ chính sách tiền tệ thắt chặt nhằm kiềm chế lạm phát. Từ đầu năm, lạm phát Nga đã vượt mục tiêu 4% trong nhiều tháng, thậm chí đạt trên 10% vào tháng 2 và 3. 

Việc chi tiêu quốc phòng mạnh tay, cùng với tình trạng thiếu lao động do nhập ngũ và di cư kỹ sư, đã đẩy mức tăng lương danh nghĩa lên 18% trong năm ngoái, buộc doanh nghiệp phải tăng giá bán.

Để ứng phó với áp lực lạm phát ngày càng gia tăng, Ngân hàng Trung ương Nga đã lựa chọn duy trì mức lãi suất cơ bản ở 21% — mức cao nhất kể từ đầu những năm 2000 và cũng là đỉnh trong hơn hai thập kỷ qua.

Chính sách này bước đầu cho thấy hiệu quả: tỷ giá đồng Rúp mạnh lên, nhập khẩu rẻ hơn, và kỳ vọng lạm phát của người dân giảm nhẹ từ khoảng 14% xuống còn 13%. Tuy nhiên, hệ quả đi kèm là tiêu dùng suy giảm khi người dân ưu tiên gửi tiết kiệm thay vì chi tiêu hay đầu tư.

Điều kiện bên ngoài xấu đi nhanh chóng

Tác nhân cuối cùng và có ảnh hưởng lớn nhất trong những tuần gần đây chính là diễn biến tiêu cực từ bên ngoài.

Khi cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung leo thang, dự báo tăng trưởng toàn cầu bị hạ mạnh, kéo giá dầu thế giới lao dốc – một đòn giáng mạnh vào kinh tế Nga.

Đặc biệt đáng lo ngại là Trung Quốc, khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Nga, đang chứng kiến triển vọng tăng trưởng bị Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hạ từ 4,6% xuống 4% trong năm 2025.

Giá dầu giảm không chỉ kéo tụt thị trường chứng khoán Nga – với chỉ số MOEX giảm 10% so với đỉnh gần nhất – mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới ngân sách chính phủ.

Trong tháng 3, doanh thu từ thuế dầu khí đã giảm 17% so với cùng kỳ năm trước. Reuters thậm chí dẫn tài liệu nội bộ cho biết chính phủ Nga đang dự báo doanh thu dầu khí năm nay sẽ sụt giảm mạnh.

Dù Tổng thống Donald Trump có thể ủng hộ lập trường của ông Putin trên bàn đàm phán, nhưng chính cuộc chiến thương mại do ông Trump khởi xướng lại đang giáng một đòn nặng nề vào nền kinh tế Nga.

Theo The Economist